Шарпланинскиот чај (Sideritis scardica) е повеќегодишно лековито растение, карактеристично за високопланинските предели на Шар Планина. Расте на суви, каменливи и отворени терени, најчесто на сончеви падини, на надморска височина од 1.200 до 2.200 метри.
Овој ендемичен балкански вид е застапен и во Националниот парк Шар Планина, каде што дел од неговите популации се наоѓаат под строга заштита. Неговото природно распространување е загрозено поради прекумерното и неодржливо собирање, климатските промени и деградацијата на природните живеалишта предизвикана од човековите активности.
Лековити својства
Шарпланинскиот чај има пријатен мирис и препознатливи жолти цветови, а традиционално се користи како лековито растение.
- Антиоксидантни својства
- Антиинфламаторни својства
- Антимикробно дејство
- Поддршка на имунолошкиот систем
- Позитивно влијание врз дигестивниот тракт
Активен период
Шарпланинскиот чај цвета во периодот јули – август, во зависност од надморската височина и временските услови. Собирањето се врши за време на цветањето, кога растението ги содржи најголемите количества на активни состојки. Притоа, неопходно е собирањето да биде одржливо и во согласност со прописите за заштита на природата.
Главни закани
- Прекумерно и неконтролирано собирање за комерцијална употреба
- Уништување и деградација на природните живеалишта
- Климатски промени
- Несоодветни човекови активности
- Газење и оштетување на природните популации
Мерки за зачувување
- Редовен мониторинг на природните популации
- Следење на состојбата на видот на терен
- Контролирано и одржливо собирање
- Едукација на локалното население и посетителите
- Заштита и зачувување на природните живеалишта
- Поттикнување на одгледување на шарпланинскиот чај во контролирани услови
Заедничка иницијатива за зачувување
Во насока на долгорочна заштита и зачувување на шарпланинскиот чај (Sideritis scardica), Планинарскиот клуб „Љуботен“ и Националниот парк Шар Планина започнуваат заедничка иницијатива за прво организирано култивирање на шарпланинскиот чај на Шар Планина.
Култивирањето ќе се реализира на надморска височина од 1.620 метри, во непосредна близина на Планинарскиот дом „Љуботен“, на локација која ги обезбедува природните услови неопходни за успешно одгледување на видот.
Со одгледување на растението во контролирани услови, целта е да се намали притисокот врз природните популации, да се придонесе за зачувување на овој редок и значаен вид и да се промовира неговото одржливо користење за идните генерации.
Оваа иницијатива претставува важен чекор кон заштита на природното наследство на Шар Планина и создавање пример за одговорно управување со лековитите растенија, преку соработка меѓу институциите, стручната јавност и планинарската заедница.
